Koerdistan.nl

In de bazaar van Diyarbakir, tussen de colberts en pantalons, wapperen kleine lapjes stof van grote symbolische waarde. Het groen, geel en rood van de Koerdische driekleur is hier nu overal te vinden, zelfs tegenover de wapenwinkel waar jachtgeweren, pistolen en patronen worden verkocht. 'Nog niet zo lang geleden werd je in de gevangenis gegooid als je hardop Koerdisch durfde te spreken', duidt een van de kleermakers de stille revolutie die hier in het overwegend Koerdische zuidoosten van Turkije gaande is. 'Nu mogen we eindelijk laten zien wie we zijn.'

De Turkse wet verbiedt niet langer het spreken van de Koerdische taal in het openbaar, maar wel binnen de muren van staatsinstellingen of in officiële correspondentie. Anders zou de eenheid van de staat in gevaar kunnen komen en het 'Turks-zijn', dat alle 70 miljoen inwoners van dit land in hun hart moeten voelen. Maar in de Ulu-moskee naast de bazaar sprak de imam op de verjaardag van de profeet Mohammed een uur lang zijn gelovigen in het Koerdisch toe. Nog nooit eerder vertoond in heel Turkije, waar alle imams in dienst zijn van de staat en dus het woord spreken van de staat.

De imam laat zich vanmiddag niet uit over het waarom van de Koerdische preek en verwijst naar de regering in Ankara. Wat de theedrinkende mannen voor de moskee betreft is het tijdstip niet verrassend. 'Het is verkiezingstijd en de regeringspartij hoopt op onze stemmen', wijst de oudste naar de hemel. Daar lacht premier Erdogan op vlaggen en vaandels de Koerden toe met trotse teksten: 'U bent Diyarbakir. Denk groot.'

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen van komende zondag jaagt de AK-partij van Erdogan op de harten van de Koerden. De militaire confrontatie die zijn voorgangers kozen, heeft hij ingeruild voor verzoeningspolitiek. Erdogan sprak in januari de Koerden in hun eigen taal toe. Hij deed dat tijdens de lancering van het tv-station Ses, dat via de staatszender TRT uitsluitend programma's in het Koerdisch uitzendt.

Bij de viering van het Nowruz-lentefestival liepen Koerden afgelopen weekeinde met foto's rond van PKK-leider Abdullah Öcalan, die een levenslange gevangenisstraf uitzit wegens terrorisme en hoogverraad. De politie greep niet in. Eerder deze week werd een hoge militair opgepakt die betrokken zou zijn geweest bij executies van Koerden in het midden van de jaren negentig. De boodschap is steeds weer: de Turkse regering geeft om de Koerden en hun doden. De AK-partij hoopt de steun voor de militante PKK te smoren in liefde. Maandag kreeg de Turkse regering in die wens steun van buurland Irak, toen de Iraakse president Jalal Talabani de PKK vertelde de gewapende strijd voor een vrij Koerdistan vanuit Noord-Irak op te geven, of het land te verlaten.

'Wij zoeken de dialoog, we moeten samen aan deze natie bouwen', legt de AK-kandidaat voor de burgemeesterspost van Diyarbakir uit. Kutbettin Arzu is zo klein dat premier Erdogan hem onlangs tijdens een televisie-uitzending tot tweemaal toe gebood om op te staan om hem voor te kunnen stellen aan de natie. Arzu stond al rechtop. Ook in zijn moedertaal overschaduwt Erdogan zijn burgemeesterskandidaat in Diyarbakir. Arzu is een Koerd, maar mag uitsluitend in het Turks campagne voeren, ook al sprak de premier in het Koerdisch de natie toe. 'Turkije verandert stap voor stap', verontschuldigt Arzu. 'Je moet niet ongeduldig zijn.'

Maar dat zijn de meeste Koerden in Diyarbakir wel. Het Koerdische tv-station Ses van de staatszender is nog weinig populair. In de meeste huiskamers staat het station Roj aan, dat uitzendt vanuit Denemarken en een veel militantere boodschap verkondigt. Daarop zijn beelden te zien van geketende Koerden die dromerig zingen over een onafhankelijk Koerdistan. Roj kreeg geen vergunning in Turkije, zelfs de website is niet toegankelijk.

Het Koerdische radiostation Gün zendt wel uit vanuit Diyarbakir, maar met moeite. 'Deze maand zijn we al zes keer uit de ether gehaald', zegt programmadirecteur Diren Keser. Elke keer als het woord vrijheid en Koerdistan in dezelfde zin valt, draait de regering de knop om. 'De hervormingen die de regering claimt te hebben doorgevoerd voor de Koerden zijn slechts cosmetisch. Alleen de Turkse staat mag ons bevrijden, maar als we het zelf doen, worden we opgepakt', zegt de programmadirecteur.

Toen de leider van de Koerdische partij DTP, Ahmet Türk, onlangs in zijn moedertaal het parlement in Ankara probeerde toe te spreken, staakte de staatszender TRT onmiddellijk zijn rechtstreekse uitzending. En de DTP-burgemeester van een gemeente in Diyarbakir, Zülkuf Karatekin, werd onlangs aangeklaagd voor het wensen van 'prettige feestdagen' in het Koerdisch.

'De regering speelt een schimmenspel', zegt burgemeester Karatekin, eerder ook al gearresteerd wegens het gebruiken van een staatsvoertuig om de verjaardag van Öcalan te vieren. 'De premier vertelt ons voortdurend: houd van Turkije of vertrek. Eén land, één natie, één taal. Tegelijkertijd wil hij de Europese Unie doen geloven dat hij werkelijke hervormingen doorvoert en minderheden meer rechten geeft. Hij houdt zijn eigen land en Europa voor de gek. Wij willen ook graag toetreden tot de EU, maar alleen als de hervormingen echt zijn en de mentaliteit van onderdrukking echt verandert.'

De rechten die de Koerden onder de regering van de AK kregen, zijn volgens de rivalen een bewijs van het succes van meer dan dertig jaar Koerdische strijd. 'De droom van iedere Koerd is een vrij Koerdistan', zegt burgemeester Karatekin. 'Daar krijgt de AK met al haar gestes ons niet zomaar vanaf.'

©NRC Handelsblad