Koerdistan.nl

Vrouwen Kleding

Traditionele kleding en juwelen van de Koerdische vrouw

Klederdracht

De kleding die Koerdische vrouwen traditioneel dragen, vertoont een groot verschil met de kleding van de rond het Koerdische gebied gelegen landen. De Koerdische vrouw is in haar traditionele kleding dan ook goed te onderscheiden van een Turkse, Arabische en/of Perzische vrouw.

Doch, de kleding vertoont ook in de verschillende Koerdische gebieden onderling veel verscheidenheid. Zo heeft soms zelfs iedere stad of dorp haar eigen klederdracht. Toch kan men twee gegeneraliseerde gebieden onderscheiden. Namelijk: West Koerdistan en daartegenover zuid, oost en centraal Koerdistan. In het noorden ziet men in de klederdracht een mix van beide regionen.

Toch is er naast de verschillen binnen het Koerdische gebeid een grote overeenkomst in klederdracht. Zo omschrijft Koch de klederdracht van de Koerdische vrouw als volgt:
“ Het schort (Koerdisch: dolma) valt van de schouders tot op de heupen en is van voren open. De onderjurk van de vrouw bedekt niet de borstkas en wordt door middel van een synthetische ‘suranuetz’ vastgezet... Op het hoofd draagt de vrouw vaak een kleine hoedje (Koerdisch: finu), jonge meisjes daarentegen dragen een muts (Koerdisch: arahçin) welke met mooie borduursels versierd is. De witte doeken die zij over het hoofd dragen worden ‘mahça’ genoemd.”
Onder de jurk draagt de vrouw vaak een ‘þalwar’ om haar benen te bedekken, doch ook voor de warmte of juist verkoeling die een dergelijke broek verschaft. De þalwar is een broek die ook door de man gedragen wordt en kan in het overgrote deel van Koerdistan gevonden worden. Het is een broek welke bij de vrouw vaak is gemaakt van een hele luchtige stof. De broek is erg weid en het kruis hangt ongeveer op de helft van het bovenbeen. Bij de enkels worden de pijpen erg smal opdat de broek daar mooi blijft zitten. De taille van de broeken is vaak zo gemaakt dat deze door middel van een elastieken band wordt opgehouden.
In het westen dragen de mannen daarentegen vaak een wat strakkere broek. Bij hen is vaak een zwarte stof met daarop gouden borduursels erg populair.

Wat voornamelijk opvalt aan de klederdracht van de Koerden, is dat deze erg kleurrijk is en bestaat uit meerdere lagen over elkaar.
De reden dat de kleding zo kleurrijk is, is waarschijnlijk omdat ook het landschap van Koerdistan vol felle kleuren is. Het groen van de bomen, het blauw van lucht en water, de rode bonte bruine kleuren van stenen en bergen en de felle kleuren van bloemen doen allen denken aan de kleurrijke kleding die de bewoners dragen. Men is zelfs van mening dat het wellicht een camouflerende werking heeft. Door zo kleurrijk te kleden, maken de mensen deel uit van hun omgeving en tonen hun bewondering voor de bonte natuur om hen heen. Het feit dat veel Koerdische mannen in de sneeuwrijke winter witte kleding dragen, pleit ook voor deze gedachte.

In het westen van Koerdistan is de klederdracht wat strakker. Vrouwen dragen lange sjaals in effen kleuren, welke zij strak om het hoofd binden.
Het kostuum van de vrouw bestaat uit meerdere lagen van kleding gedragen over elkaar, doch elke laag is deels zichtbaar. Opvallend is dat de verschillende lagen van kleding bij deze vrouwen vaak bestaan uit effen kleuren, welke zeker niet minder fel en opvallend zijn dan die van kleding uit de overige delen van Koerdistan.
De clan bij wie deze manier van kleden het meest bewaard is gebleven, is de Khurâsân clan. De strakke kleding van dit gebied wordt gecombineerd met de drukke motieven welke men kan vinden in de overige delen van Koerdistan.



Wanneer men het zuiden, oosten en het centrale deel van Koerdistan betreedt, ziet men dat de klederdracht vrij los is bij zowel man als vrouw. Ook valt wederom de kleurrijkheid op van de kleding en daarbij ook dat men in deze gebieden een voorkeur heeft voor glimmende stoffen. Een goed voorbeeld van deze hoge mate van gebruik van glimmende stoffen is de Sanjâbi clan.
Ook valt op dat de kleding van man en vrouw een grote gelijkenis vertonen. Daarom zal ik eerst een beschrijving geven van de kleding van de mannen in dit gebied en vervolgens aangeven wat er door de vrouw extra of anders wordt gedragen.
De man draagt een (over)hemd zonder kraag, welke open is aan de voorkant. Over dit hemd wordt een vest en/of jack gedragen van zacht materiaal. De mouwen van de hemden zijn erg lang en worden om deze reden tot de pols opgerold en vervolgens om zowel de mouwen van hemd als vest als jack heen gebonden in een grote knoop.
De broek is meestal een þalwar, als hierboven beschreven. Men kan duidelijk een verschil zien met het noorden, waar de broeken losser zitten bij de enkels en in de vorm van een ‘bel’ vallen.
Om de broek wordt een grote heupband gebonden. Wat eigenlijk een groot stuk stof is wat men om de heupen bindt. Het valt op dat de grootte van deze heupbanden met de tijd erg verschilt. Zo was in het begin van de twintigste eeuw opvallend hoe enorm groot deze werden gedragen.
Op het hoofd draagt de man een kleine, kegel gevormde kap. Hieromheen wordt een grote lap stof gebonden tot de vorm van een tulband. De lap stof wordt zo opgevouwen opdat het een breedte heeft van ongeveer 10 cm voordat deze om de kap wordt gerold. Het uiteinde van de stof wordt zo geplaatst dat het achter het rechter oor hangt. Ook deze tulband werd in verschillende tijdperken in zeer verscheidene grootten gedragen.
Het verschil dat de kleding van vrouwen vertoont met dat van mannen is als volgt;
De vesten en jacken die door vrouwen gedragen worden, zijn van een fijner materiaal. Tussen het hemd en het vest/jack draagt de vrouw een lange jurk, waar onderuit de broek nog zichtbaar is. Verder is de klederdracht gelijk aan dat van de man, ook de tulband.
Doch in centraal Koerdistan en deels in het oosten, dragen vrouwen onder de tulband vaak een sluier van heel fijn doorzichtig materiaal welke zij over hun achterhoofd naar beneden draperen.



Juwelen

De Koerden staan er sinds oudsher bekend om vele juwelen te dragen.
Een goed voorbeeld voor de excessieve manier van het dragen van juwelen en rijkdommen is de Harki clan. De vrouwen van deze clan staan er bekend om excessief veel juwelen te dragen in de vorm van kettingen, armbanden, enkelbanden, hoofd- en heup-draperingen, neusringen, oorbellen etc. (de hier genoemde vormen van juwelen zijn de meest opvallende) te dragen van waardevolle (voor de rijkeren) en minder waardevolle (voor de armeren) (edel)stenen en metalen (brons, zilver, goud) over het gehele lichaam. Deze manier van het dragen van juwelen is dan ook een oude traditie in Koerdistan.

Een halsketting gemaakt uit vele platte gouden blaadjes. Een goed voorbeeld van de wilderigheid van de juwelen.


Hedendaags echter, vormen de juwelen meer een erfgoed en manier van sparen voor de Koerdische gezinnen. De verschillende juwelen worden gebruikt om duurdere perioden in het leven te kunnen doorstaan wanneer men grotere uitgaven heeft. Denk hierbij aan verhuizingen, huwelijken etc. De juwelen van de vrouwen worden dus niet zozeer meer als haar eigendom en versiering gezien, maar meer als een betaalmiddel voor de hele familie.
Wat men wel ziet op feesten is dat vrouwen nog altijd graag veel opzichtige juwelen dragen. Hoogstwaarschijnlijk voor het feestelijke en vrolijke beeld dat erdoor ontstaat.
Deze heupketting laat zien dat ook vaak muntjes in de juwelen gebruikt werden. Waarschijnlijk om de rijkdom te tonen die de familie al dan niet bezat.


Het heden

Vandaag de dag wordt er nog maar weinig gebruik gemaakt van de Koerdische culturele klederdracht. In de dorpen zie je soms wel nog de ouderen in traditionele kleding. Af en toe zie je daar ook nog jongens en meisjes in een þalwar. De meeste jongeren zul je toch regelmatig enkel zien verschijnen in westerse kleding, denk hierbij aan jeans, T-shirts etc.
Toch wordt er door de Koerden nog aandacht besteed aan hun traditionele garderobe. Het ene gebied in Koerdistan is daar wat meer bij betrokken dan de andere, maar allen delen nog steeds hun passie en charme voor het verleden.
Dit komt het duidelijkst naar voren op feesten, zoals bijvoorbeeld de viering van Newroz, waarbij zowel jong als oud en man als vrouw zich in oude klederdracht hult. De felle kleuren, de wilderige juwelen, alles komt te voorschijn
Vaak ziet men echter wel de wat moderne steil van het kleden en hiervan wil ik graag wat voorbeelden laten zien.


Moderne feestkleding, voorkant


Moderne feestkleding, achterkant

Foto's boven zijn een voorbeeld van vermoderniseerde feestkleding die hedendag gemaakt wordt.
De ontwerpster van de kleding en juwelen die je hier ziet, komt oorspronkelijk uit Halabja. Dit is voor mij reden om deze kleding te vergelijken met wat ik hierboven heb beschreven over de klederdracht in het zuiden van Koerdistan.
Er zijn een aantal dingen die direct opvallen. De vorm van de þalwar, namelijk vrij wijd en bij de enkels nauw samenkomend. Verder valt ook de grote band op die het meisje om haar heupen draagt, wat ook representatief is voor de traditionele klederdracht uit deze regio. Ook valt de felle kleur van haar gewaad op en de doorzichtige stof die zij als een soort van jurk over haar broek draagt.
Natuurlijk ziet het geheel er een stuk moderner uit dan de schets uit figuur 2. Het is aangepast naar de huidige tijd waarin we leven en dus toch niet zo wild en flamboyant als men zou verwachten van de kleding. Ook mist het hoofddeksel en ziet men een modern kapsel. Verder bestaat het schoeisel uit moderne schoentjes met een hakje eronder en is het gebruik van juwelen erg ingetogen.


Moderne kleding, voorkant


Moderne kleding, achterkant


De figuren hierboven laten een jurk zien van een felle roze kleur. De flamboyante juwelen vallen ook direct op. Het mooie juweel van goud om de schouders en borstkas van de vrouw zijn een ware eyecatcher (een voorbeeld hiervan is ook te zien in figuur onder), zo ook de heupketting.
De þalwar is ook hier duidelijk te zien onder de dunne stof van de jurk en iets boven de enkel is het nauw samenkomen ervan zichtbaar.
Ook in deze figuren is duidelijk zichtbaar dat er toch minder lagen van kleding gebruikt zijn en het hele ensemble dus een minder wilderig beeld geeft als in de schets van figuur2.
Zoals de figuren 5 tot en met 8 zijn er hedendaags nog vele andere voorbeelden. Het geeft weer dat men de klederdracht die zij kent vanuit haar verleden nog bij lange na niet is vergeten. Toch is er een vermodernisering in de manier van het kleden, wat naar mijn mening enkel bijdraagt in het nog kunnen en willen gebruiken ervan en het daardoor instant blijven van een deel van de cultuur van de Koerden die daarachter schuilgaat.


Een opvallend groot juweel, te dragen over schouders en boezem.





Literatuur:

De boeken gebruikt voor deze tekst zijn:
Mehmet Bayrak; Geçmiþten günümüze Kürt kadini. 2002
Mehrdad R. Izady; The Kurds, a concise handbook. 1992

Figuren:
De figuren 1 en 2 zijn afkomstig uit het boek: Mehrdad R. Izady; The Kurds, a concise handbook. 1992.
De overige figuren zijn allen afkomstig van de website: http://www.dellalondon.co.uk, met toestemming.

Team Koerdistan.nl